Janusz Uhma
Ćwicz przed sprawdzianem

Materiał do podręcznika wydawnictwa Nowa Era
Daję słowo


W tym roku czeka Cię pierwszy poważny egzamin w Twoim życiu. W kwietniu razem ze wszystkimi szóstoklasistami z całej Polski napiszesz sprawdzian po szkole podstawowej. Zapewne świetnie wiesz już, o co chodzi. Jest to test przygotowany przez zespół specjalistów pracujących w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, który zostanie później sprawdzony przez specjalnie przeszkolonych egzaminatorów.

Pamiętaj
Nie ma się czego bać!
Test sprawdza umiejętności, które ćwiczysz od pierwszej klasy.


Czytanie ze zrozumieniem


Chodzi o sprawdzenie, czy rozumiesz, co czytasz. Ta umiejętność na wszystkich dotychczasowych sprawdzianach od 2002 roku wypadała najlepiej. Większość z Was opanowała ją w stopniu wysokim.

Pamiętaj
Czytając tekst, musisz zwracać uwagę na wszystkie jego elementy. Także na tytuł i wykaz źródła, z którego pochodzi fragment wykorzystany na sprawdzianie.

Dom dziecka

Trzydzieści par pantofelków filcowych
z wyszytym na środku kwiatem tulipanu.
Trzydzieści fartuszków poplamionych sokiem
z czarnej porzeczki. Trzydzieści nieruchomych kotów
wyhaftowanych ściegiem płaskim.
[...]
                Ewa Lipska

1. Co jest tematem wiersza Ewy Lipskiej?
a) Dom dziecka.
b) Kolonie.
c) Zimowisko.
d) Przedszkole.

sprawdzian
> sposób sprawdzania czegoś
> ćwiczenie sprawdzające wiadomości uczniów
                http://sjp.pwn.pl/

2. Skąd pochodzi podana powyżej definicja sprawdzianu?
a) Z encyklopedii.
b) Z jednotomowego słownika języka polskiego.
c) Z internetowego słownika języka polskiego.
d) Ze słownika ortograficznego.

Pamiętaj
Równie istotne jak dokładne przeczytanie tekstu jest uważne przeczytanie polecenia.

Przygoda nauczyciela
Było to dawno, dawno temu...
Nie, przepraszam, nie tak znowu dawno - w 1992 roku.
Wyszedłem z domu za minutę ósma i na sekundę przed dzwonkiem wpadłem do budynku szkoły podstawowej, w której wówczas pracowałem. Tego dnia pierwsze dwie lekcje miałem ze swoją klasą IV. Idąc do sali, w myśli powtarzałem najważniejsze sprawy, które zamierzałem omówić z uczniami.

3. Jaką funkcję na pewno pełni bohater w szkole?
a) Dyrektora.
b) Nauczyciela klasy czwartej.
c) Nauczyciela klas IV-VI.
d) Nauczyciela i wychowawcy klasy czwartej.

Pamiętaj
Trzeba przeczytać wszystkie proponowane odpowiedzi. W powyższym przykładzie łatwo się pomylić, zaznaczając odpowiedź b. Dopiero doczytanie do końca pozwala stwierdzić, że prawidłowa będzie odpowiedź d.

1. Na stronie 23 znajduje się test sprawdzający zrozumienie tekstu "Podróż dookoła świata". Wskaż w tekście inne fragmenty, do których można by ułożyć pytania sprawdzające czytanie ze zrozumieniem.

2. Przeczytaj tekst i ułóż do niego jak najwięcej pytań (tylko pytań) sprawdzających czytanie ze zrozumieniem.

- Mamo, czy mogę nie jeść kapusty kiszonej? - Krzyś stara się mówić grzecznie, ale nie może zapanować nad swoją mimiką i na twarzy pojawia się grymas obrzydzenia.
- Przecież tyle razy mówiłam ci, że kapusta jest bardzo zdrowa! Zawiera mnóstwo witaminy C. Dzięki niej będziesz zdrowy jak rydz.
- Ale mamo... - Krzyś nie daje za wygraną - nie tylko kapusta ma dużo witaminy C. Dziś była u nas jedna pani na lekcji i mówiła, że równie zdrowe są pomarańcze, mandarynki i grapefruity... Czy ja nie mógłbym jeść pomarańczy i bananów zamiast kapusty i ziemniaków?

*3. Do pytań, które ułożyłeś/ ułożyłaś w ćwiczeniu 2. dodaj odpowiedzi na wzór tych ze sprawdzianu po szkole podstawowej. Pamiętaj, że błędne odpowiedzi nie mogą być bezsensowne.


Krótkie teksty użytkowe


Wiesz już, że:
> zawsze trzeba bardzo uważnie przeczytać tekst i polecenia z nim związane.

Pamiętaj
Polecenia dotyczące napisania własnego tekstu trzeba czytać co najmniej równie uważnie jak polecenia testowe.

1. Napisz ogłoszenie o organizowanych zawodach pływackich. Zachęć uczniów do uczestnictwa w tych zawodach.

Co musi znaleźć się w prawidłowo zredagowanym ogłoszeniu na powyższy temat?
> Informacja o samych zawodach.
Jeśli przypomnisz sobie wiadomości uzyskane w Szkole pisania, będziesz wiedzieć, że konieczne są tu następujące dane:
- rodzaj zawodów
- miejsce zawodów
- termin zawodów
- ewentualnie zamiast miejsca i terminu można podać organizatora zawodów i kontakt do niego (np. adres, numer telefonu, e-mail).
> Zachęta do uczestnictwa w zawodach.
> Punktowane są także poprawność:
- językowa,
- ortograficzna,
- interpunkcyjna.
Schemat punktowania wygląda następująco:

Realizacja tematu
Zawarcie w ogłoszeniu wszystkich niezbędnych informacji o zawodach:
> miejsce,
> rodzaj zawodów (zawody pływackie, zawody na basenie itp.)
> termin (data)
> lub organizator (zamiast miejsca i terminu) i informacja umożliwiająca z nim kontakt
0 -1
Zawarcie w wypowiedzi zachęty
zachęcam(y), zapraszam(y) do wzięcia udziału
zapewniamy wiele atrakcji, będą nagrody itp.
0 -1
Poprawność językowa

0 -1
Poprawność ortograficzna

0 -1
Poprawność interpunkcyjna

0 -1

1. Oceń poprawność dwóch prac Twoich kolegów, którzy w 2005 roku napisali na powyższy temat następujące prace:

I Ogłoszenie!
Informujemy, że 14.05.2005 na szkolnym basenie odbędą się zawody pływackie klas 4-6. Serdecznie zapraszamy! Będą wspaniałe nagrody i inne atrakcje.


II Uczniowie klas 4-6!
25.05.2005 odbędą się ogólnopolskie zawody pływackie, w których mogą wziąć udział dzieci z całej Polski. Zgłoszenia przyjmujemy do 24.05. 2005. Tel. 022 7777777, e-mail zawody@plywackie.pl
Dla najlepszych wspaniałe nagrody! Za pierwsze miejsce – wyjazd do Paryża i darmowe zakupy! Zdobywcy drugiego i trzeciego miejsca otrzymają laptopy.
Dla widzów liczne atrakcje! Loteria, występy muzyczne i gwiazda wieczoru – zespół "Łzy".
Wstęp bezpłatny.

Pamiętaj
Najciekawsze pomysły i najpiękniejszy język nie pomogą Ci, jeśli zapomnisz o którejś z koniecznych informacji. Skup się na realizacji zadania, a nie na popisywaniu się pomysłowością.

2. Popraw to ogłoszenie, które nie realizuje tematu, tak aby egzaminator mógł postawić za nie maksymalną liczbę punktów.

3. Napisz własne ogłoszenie na powyższy temat. Zmierz sobie dokładnie czas wykonywania tego zadania.

Pamiętaj
Nie będziesz mieć szansy zatrzymania karty odpowiedzi nawet o sekundę dłużej ponad wyznaczony czas. Nie warto więc tracić go na rozpisywanie się o informacjach, które nie są wymagane w poleceniu.

4. Zastanów się, o czym koniecznie trzeba napisać, realizując następujące polecenia:

> Co w szkole lubisz najbardziej i dlaczego? Odpowiedz w 2-3 zdaniach.
> Z powodu suszy obowiązuje bezwzględny zakaz wstępu do lasów w całej Polsce. Napisz ogłoszenie na ten temat tak, by uzyskać 100 % skuteczności.
> Pojawiły się plotki, że Twój pies choruje na wściekliznę. Napisz informację, w której zaprzeczysz tym plotkom.

5. Zapisz w punktach informacje, która muszą pojawić się w jednej z powyższych prac.

6. Napisz pracę na jeden z tematów z ćwiczenia 4. (inną niż wybrana w 5. ćwiczeniu).

*7. Wymyśl temat pracy egzaminacyjnej sprawdzającej umiejętność pisania krótkich tekstów użytkowych i zaproponuj za nią schemat punktowania.


Dłuższa wypowiedź pisemna


Wiesz już, że
> polecenia dotyczące napisania własnego tekstu trzeba czytać co najmniej równie uważnie jak polecenia testowe;
> wśród tekstów własnych zapewne pojawi się krótki tekst użytkowy (np. notatka, zaproszenie, ogłoszenie).

Pamiętaj
Najwięcej punktów można dostać za dłuższą wypowiedź pisemną (np. list, opis). Żeby uzyskać w tej "dyscyplinie" jak najlepszy wynik, wcale nie trzeba mieć wybitnego talentu pisarskiego. Każdy, kto zrozumie polecenie, nie robi zbyt wielu błędów ortograficznych, interpunkcyjnych i językowych może za to zadanie zdobyć wiele punktów.

Spójrz, jak było punktowane w 2008 roku zadanie: "Jedyne pod słońcem! Napisz o miejscu, które jest dla ciebie wyjątkowe. Wyjaśnij, dlaczego".
Ile otrzymasz punktów, jeśli napiszesz pracę na temat i zrobisz nie więcej niż 3 błędy interpunkcyjne oraz po jednym błędzie ortograficznym i językowym?

Uczeń

pisze na temat
[3 punkty]
dobiera celowo środki językowe
[1 punkt]
(wypowiedź wyróżnia bogate słownictwo i żywy, barwny styl)
pisze poprawnie pod względem językowym
[2 punkty]
(0-1 błąd - 2 punkty; 2-3 błędy - 1 punkt; 4 i więcej - 0 punktów)
przestrzega zasad ortografii
[2 punkty]
(0-1 błąd - 2 punkty; 2-3 błędy - 1 punkt; 4 i więcej - 0 punktów)
przestrzega zasad interpunkcji
[1 punkt]
(dopuszczalne 3 błędy)

2. Na który element pracy będziesz mieć największy wpływ w trakcie sprawdzianu? Na ortografię, interpunkcję, język czy pisanie na temat? A za co można zdobyć najwięcej punktów?

3. Zdobądź te punkty. Napisz, co trzeba wziąć pod uwagę, pisząc pracę z 2008 roku. Potem sprawdź swoją odpowiedź ze wzorem zamieszonym na końcu tego podrozdziału.

4. Co zrobić, jeśli wiesz, że często robisz błędy językowe? Oceń język swojego kolegi.

Wyjątkowe miejsce to leśniczówka mojego wujka. Jeżdżę tam na wakacje.
Leśniczówka znajduje się w Puszczy Kampinoskiej. Jest drewniana, ma parter, piętro i stryszek. Na stryszku jest mój pokój.

> Wybierz najwłaściwsze określenia spośród podanych w ramce.

prosty, pełen błędów, barwny, niezachwycający, słaby, poprawny

> Ile punktów przyznasz za język tej pracy? Odpowiedź uzasadnij.

5. Ważnym elementem oceny jest ortografia pracy. Z tekstu z ćwiczenia 4. wypisz wyrazy z trudnościami ortograficznymi. Tam, gdzie można, uzasadnij ich pisownię.

6. Co zrobić, jeśli chcesz zastosować wyraz, którego pisowni nie pamiętasz i nie można jej uzasadnić żadną regułą? Trzeba go zastąpić wyrazem bliskoznacznym lub związkiem wyrazowym, którego pisowni jesteś pewien, pewna. Zastąp podane wyrazy.

wzór
wujek - stryjek (Nieważne, że stryjek to brat ojca, a wujek - mamy. Masz opisać wyjątkowe miejsce, a nie swoją rodzinę. Ale pamiętaj, żeby w dalszej części pracy nie napisać "brat mojej mamy").

> plaża
> żółty
> zróżnicowana (pogoda)
> kupić
> góry
> w południe
> wypożyczenie (kajaka)
> chmury

Odpowiedź do ćwiczenia 3.

> Jedyne pod słońcem! -  to tylko ozdobnik, dopowiedzenie tematu

> Napisz o miejscu, - czyli nie o czasie lub ludziach; nie zaczynaj więc pracy zdaniem "Uwielbiam moją babcię", tylko - "Uwielbiam domek mojej babci" albo "Uwielbiam wizyty w domu babci".

> które jest dla ciebie - czyli nie dla kogoś innego, nie dla wszystkich; może być ono wyjątkowe jeszcze dla kogoś innego, ale to nie ma znaczenia.

> wyjątkowe.  -   nie musisz wymyślać miejsca szczególnie niezwykłego; może to być zaczarowany las albo wspaniały zabytek, ale równie dobrze - dom babci lub cioci; miejscowość, gdzie jeździsz na wakacje; własny pokój. Ważne, żeby dobrze uzasadnić.

> Wyjaśnij, dlaczego. - dlaczego to miejsce jest dla Ciebie takie wyjątkowe. Nie musi być zaczarowane, tajemnicze, jedyne na świecie. Może być po prostu twoje albo piękne, albo wiązać się z miłymi wspomnieniami. I miejsce, i wyjaśnienie może być dowolne - ważne, żeby było indywidualne, osobiste.


Dłuższa wypowiedź pisemna (2)


Wiesz już, że
> podczas sprawdzianu zapewne będzie trzeba napisać krótki tekst użytkowy (np. ogłoszenie) oraz dłuższą wypowiedź pisemną (np. opis);
> w każdej z tych prac najważniejsze jest pisanie na temat, czyli jak najdokładniejsze zrozumienie polecenia;
> lepiej pisać językiem prostym, lecz poprawnym, niż napisać pracę pięknym językiem, ale zawierającym błędy;
> błędów ortograficznych można uniknąć, zastępując synonimami o prostej pisowni wyrazy, których pisowni nie pamiętasz.

Przypomnij sobie
Pisanie zawsze musi być poprzedzone dokładnym zrozumieniem tematu.

1. Napisz, co musi znaleźć się w pracach na podane tematy.

A) Opisz życzliwie koleżankę lub kolegę ze szkoły.
B) Napisz list do koleżanki lub kolegi. Przekonaj odbiorcę, że nie warto i nie powinno się godzinami przesiadywać przed telewizorem.

2. Oceń pracę swojej koleżanki, która pisała na temat A. Zastosuj punktację podaną wyżej.

Do mojej klasy chodzi 15 dziewcząt i 17 chłopców. Moją najlepszą koleżanką jest Agnieszka. Agnieszka, tak jak ja, ma trzynaście lat. Jest szczupła i wysoka. Ma niebieskie oczy, mały nos i wąskie usta. Jej cecha charakterystyczna to koleżeńskość. Często pomaga innym w trudnych sytuacjach. Czasem nawet bywa zabawna. Lubi przyrodę, dlatego przynajmniej raz w tygodniu jeździ na wycieczki rowerowe do lasu. A w wolnych chwilach czyta książki przygodowe. Według mnie jest to najsympatyczniejsza koleżanka w klasie. Życzę każdemu takiej koleżanki jak Agnieszka.

Przypomnij sobie
Każda praca powinna zawierać wstęp, rozwinięcie i zakończenie.

3. Znajdź wstęp, rozwinięcie i zakończenie w pracy z 2. ćwiczenia. Zaznacz kreską miejsca, w których powinny zaczynać się nowe akapity.

4. Opis Agnieszki był pisany w nerwach, w sytuacji pośpiechu i stresu. Dlatego można tej pracy wybaczyć brak spójności w rozwinięciu, niezbyt barwny język, powtórzenia. Popraw tę pracę tak, by usunąć te usterki.

5. Inna osoba pisząca o innej Agnieszce straciła punkt za błędy interpunkcyjne. Wynikały one z zastosowania zdań wielokrotnie złożonych.
> Uzupełnij przecinki we fragmencie tej pracy.
> Zamień zdania wielokrotnie złożone na zdania pojedyncze lub jednokrotnie złożone.

Moja ulubiona koleżanka, a także przyjaciółka, to Agnieszka, z którą codziennie wracam ze szkoły, rozmawiamy wtedy o naszych wspólnych sprawach. Lubię ją za to, że jest miła i życzliwa, a także za to, że pomaga mi w matematyce zawsze uśmiechnięta i radosna, woli śmiać się niż marudzić.
Agnieszka ma ciemne, brązowe włosy, które są długie i zawsze związane w kitkę a oczy zielone, które pasują do jej cery. Agnieszka potrafi mnie oderwać od telewizora czy komputera. Dzięki niej przebywam dużo na świeżym powietrzu i chodzę uśmiechnięta do szkoły.
Ogólnie jest z nią fajnie przebywać i spędzać wolny czas.


6. Napisz pracę na temat B z 1. ćwiczenia. Następnie wymieńcie się w parach swoimi listami i oceńcie je według wzoru ze strony. Weźcie pod uwagę objętość prac.

Pamiętaj
Prawie zawsze temat pracy pisemnej opatrzony jest uwagą: "Twoje wypracowanie powinno zająć co najmniej połowę wyznaczonego miejsca". Ta połowa wyznaczonego miejsca jest równa mniej więcej stronie z zeszytu.

7. Na stronie Centralnej Komicji Egzaminacyjnej znajdź testy z lat ubiegłych. Rozwiąż zadania dowolnego testu. Przeczytaj klucz odpowiedzi, schemat punktowania i przykładowe prace, porównaj je ze swoją pracą. Policz zdobyte punkty.

Pamiętaj
Sprawdzian sprawdza podstawowe umiejętności ćwiczone od 1. klasy. Na pewno je opanowałeś, opanowałaś.
A jeśli nie wypadniesz dobrze na sprawdzianie? Przecież tego egzaminu nie można nie zdać. On tylko przekazuje informacje o tym, co potrafisz, a czego jeszcze nie potrafisz. Nie wpadnij więc w rozpacz, tylko ćwicz w gimnazjum.


P o w o d z e n i a!


Powrót
Na poprzednią stronę

Na główną stronę